GS.TS. Nguyễn Thị Lan tiếp tục giữ chức Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Dấu ấn nghị trường đại biểu Nguyễn Thị Lan tại các kỳ họp Quốc hội 2025

GS.TS Nguyễn Thị Lan: 'Hãy trao cho phụ nữ tri thức, cơ hội và niềm tin'

ĐBQH Nguyễn Thị Lan: Đầu tư cho tri thức là đầu tư không thể sai nhịp

Chiều 4/8, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, GS.TS Nguyễn Thị Lan, đại biểu Quốc hội đoàn Hà Nội, bày tỏ sự đồng tình với sự cần thiết sửa đổi luật sau gần 8 năm thi hành.

Theo bà Lan, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 đã góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, đồng thời khẳng định nguyên tắc căn bản của Nhà nước pháp quyền là quyền lực nhà nước phải đi liền với trách nhiệm. Khi hoạt động công vụ trái pháp luật gây thiệt hại thì Nhà nước phải có trách nhiệm khắc phục và bồi thường.

Đại biểu đánh giá dự thảo luật lần này đã sửa đổi, bổ sung 35 trong tổng số 78 điều, bãi bỏ 2 điều; mở rộng một số trường hợp được bồi thường, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết, bổ sung phương thức điện tử và điều chỉnh thẩm quyền phù hợp với tổ chức bộ máy mới. "Đây là hướng sửa đổi đúng và cần thiết", bà Lan nhận định.

Từ thực tiễn quản lý, sản xuất nông nghiệp, đào tạo và nghiên cứu khoa học, đại biểu Nguyễn Thị Lan góp ý ba nhóm vấn đề.

Cần có nguyên tắc riêng khi xác định thiệt hại đối với tài sản sinh học

Đối với quy định sửa đổi tại Điều 22 về xác định thiệt hại được bồi thường là thiệt hại thực tế đã phát sinh, được tính bằng đồng Việt Nam và xác định tại thời điểm thụ lý hồ sơ hoặc thời điểm tòa án xác định thiệt hại, bà Lan cho biết đồng tình vì tạo cơ sở thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Tuy nhiên, theo đại biểu, dự thảo hiện vẫn chủ yếu tiếp cận thiệt hại theo cách thông thường đối với tài sản, thu nhập và chi phí. Trong khi đó, thực tiễn nông nghiệp, giáo dục và khoa học công nghệ tồn tại nhiều loại tài sản đặc thù mà nếu chỉ căn cứ vào giá mua, giá trị vật chất hiện hữu hoặc giá thị trường tại một thời điểm thì chưa phản ánh đúng thiệt hại thực tế.

Theo bà, giá trị của những tài sản này không chỉ nằm ở bản thân vật chất mà còn gắn với thời gian tạo lập, chu kỳ sinh trưởng, công năng khoa học, khả năng nhân giống và khả năng phục hồi.

Đại biểu dẫn ví dụ, một cây giống đầu dòng nếu tính như một cây thông thường thì giá trị không lớn, nhưng để chọn tạo, khảo nghiệm, đánh giá, công nhận và duy trì được cây đó có thể mất nhiều năm. Tương tự, một đàn giống hạt nhân nếu bị tiêu hủy trái pháp luật không chỉ làm mất số vật nuôi hiện có mà còn làm mất nguồn vật liệu giống và gián đoạn cả chương trình chọn tạo giống.

Trong nghiên cứu khoa học cũng vậy, một mẫu vật, một chủng vi sinh vật hoặc một thí nghiệm đồng ruộng có thể được hình thành qua nhiều vụ sản xuất. Nếu một quyết định hành chính trái pháp luật làm gián đoạn thí nghiệm đúng thời điểm mùa vụ thì có thể phải chờ thêm một năm mới thực hiện lại được.

"Khi đó, thiệt hại không chỉ là giá trị vật chất của mẫu vật mà còn là chi phí tái tạo, thời gian bị mất và phần kết quả nghiên cứu không thể phục hồi ngay", bà Lan nói.

Theo đại biểu, đó có thể là cây đầu dòng, đàn giống hạt nhân, nguồn gen quý, chủng vi sinh vật, mẫu bệnh phẩm, vật liệu di truyền, bộ dữ liệu nghiên cứu, mẫu thí nghiệm hoặc sản phẩm nông nghiệp dễ hư hỏng.

Từ thực tế này, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam Nguyễn Thị Lan đề nghị bổ sung vào luật nguyên tắc: đối với tài sản sinh học, dữ liệu, vật liệu và kết quả nghiên cứu khoa học, việc xác định thiệt hại phải xem xét chi phí tạo lập, chi phí tái tạo, thời gian phục hồi, chu kỳ sinh trưởng hoặc chu kỳ nghiên cứu, mức độ suy giảm công năng và thu nhập thực tế bị mất có đủ căn cứ chứng minh.

Đại biểu cũng đề nghị luật quy định nguyên tắc, còn Chính phủ hướng dẫn phương pháp định giá và cơ chế giám định chuyên ngành.

Theo bà, quy định như vậy không nhằm bồi thường những lợi ích mang tính suy đoán mà để bảo đảm nguyên tắc bồi thường đúng và đủ thiệt hại thực tế, kể cả khi thiệt hại đó không thể hiện đầy đủ bằng giá trị vật chất tại một thời điểm.

Đề nghị rà soát thêm các trường hợp chậm thực hiện công vụ gây thiệt hại

Ở nội dung thứ hai, đại biểu Nguyễn Thị Lan cho biết Điều 17 của dự thảo đã mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính, bao gồm xử phạt, cưỡng chế, thu hồi giấy phép, quản lý thuế, hải quan, đất đai, cạnh tranh, sở hữu trí tuệ và xử lý kỷ luật công chức trái pháp luật.

Dự thảo cũng bổ sung trường hợp Nhà nước phải bồi thường khi cơ quan có thẩm quyền không áp dụng hoặc áp dụng không đúng, không kịp thời biện pháp bảo vệ người tố cáo, người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ.

Theo bà Lan, quy định này cho thấy thiệt hại không chỉ phát sinh từ một quyết định sai hoặc một hành vi đã thực hiện mà còn có thể phát sinh từ việc không thực hiện hoặc chậm thực hiện trách nhiệm công vụ.

"Đây là điểm rất tiến bộ, tuy nhiên trong thực tế còn rất nhiều trường hợp tương tự cần được rà soát để bảo đảm luật bao phủ toàn diện", đại biểu nói.

Bà phân tích, có những hoạt động phụ thuộc rất chặt vào thời gian. Đối với nông sản tươi sống, thời hạn xử lý thủ tục có thể quyết định trực tiếp đến chất lượng hàng hóa và khả năng thực hiện hợp đồng.

Đại biểu dẫn trường hợp doanh nghiệp đã nộp đầy đủ hồ sơ kiểm dịch hoặc kiểm tra chuyên ngành nhưng cơ quan có thẩm quyền chậm xử lý quá thời hạn pháp luật mà không có lý do chính đáng, làm lô rau quả bị hư hỏng hoặc không kịp xuất khẩu. Khi đó, thiệt hại không phát sinh từ một quyết định hành chính sai mà phát sinh từ việc không thực hiện công vụ đúng thời hạn.

Tương tự, việc chậm giải quyết trái pháp luật đối với hồ sơ bảo hộ giống cây trồng, sáng chế hoặc xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với kết quả nghiên cứu có thể làm mất cơ hội chuyển giao công nghệ hoặc thương mại hóa sản phẩm.

Từ đó, bà đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, bổ sung những trường hợp không thực hiện hoặc chậm thực hiện công vụ trái pháp luật mà trực tiếp gây thiệt hại lớn, thiệt hại không thể khắc phục hoặc làm mất cơ hội thực tế đã được xác lập.

Phân quyền phải đi cùng năng lực

Ở góp ý thứ ba, đại biểu Nguyễn Thị Lan đề nghị tiếp thu ý kiến của cơ quan thẩm tra về năng lực giải quyết bồi thường của chính quyền cấp xã.

Theo bà, đối với các vụ việc phức tạp, liên quan đến nhiều người, nhiều lĩnh vực, mức bồi thường lớn hoặc cần giám định chuyên sâu, cần có cơ chế giao hoặc chuyển cho cơ quan cấp tỉnh giải quyết.

"Phân quyền phải đi cùng năng lực, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện", đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan cho rằng Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước không chỉ là công cụ giải quyết hậu quả của một quyết định hay hành vi công vụ trái pháp luật.

"Quan trọng hơn, luật phải góp phần xây dựng một nền hành chính có trách nhiệm, trong đó quyền lực công được thực hiện đúng pháp luật, có khả năng giải trình và có cơ chế khắc phục thực chất khi gây thiệt hại", bà nói.