NGHỊ ĐỊNH 204/2026/NĐ-CP: BƯỚC NGOẶT TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH LĨNH VỰC THÚ Y

NGHỊ ĐỊNH 204/2026/NĐ-CP: BƯỚC NGOẶT TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH LĨNH VỰC THÚ Y

1. Tổng quan về diện mạo pháp lý mới của ngành Thú y

Chính phủ ban hành Nghị định 204/2026/NĐ-CP ngày 11/06/2026 thay thế Nghị định 90/2017/NĐ-CP không đơn thuần là một sự cập nhật về con số xử phạt, mà là một bước đi chiến lược nhằm kiện toàn khung quản trị an toàn dịch bệnh và sức khỏe cộng đồng. Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển mình mạnh mẽ hướng tới xuất khẩu chính ngạch, việc thiết lập một hành lang pháp lý nghiêm minh là điều kiện tiên quyết để bảo vệ uy tín nông sản Việt Nam trên trường quốc tế.

Nghị định này được xây dựng trên hệ thống căn cứ pháp lý mới nhất, bao gồm:

- Luật Tổ chức Chính phủ số 63/2025/QH15.

- Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 88/2025/QH15).

- Luật Thú y số 79/2015/QH13 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15).

Nghị định chính thức có hiệu lực từ ngày 01/08/2026, tạo ra một cơ chế áp dụng pháp luật thống nhất từ Trung ương đến địa phương, bao phủ toàn bộ các mắt xích trong chuỗi giá trị thú y.

2. Đối tượng và Phạm vi điều chỉnh

Nghị định 204/2026/NĐ-CP thiết lập một phạm vi điều chỉnh rộng lớn, bao quát cả động vật trên cạn và động vật thủy sản. Đáng chú ý, văn bản này phân định rõ rệt giữa hành vi vi phạm đã kết thúc và hành vi đang thực hiện để xác định thời hiệu xử phạt (dao động từ 01 đến 02 năm tùy tính chất vi phạm theo Điều 4).

Các nhóm đối tượng chịu tác động:

- Cá nhân và Hộ gia đình/Hộ kinh doanh: Áp dụng mức phạt chuẩn.

- Tổ chức: Bao gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp công lập và các tổ chức xã hội khác.

- Lực lượng thực thi: Người có thẩm quyền lập biên bản và xử phạt từ các cơ quan chuyên ngành đến liên ngành.

- 05 lĩnh vực trọng yếu nằm trong "tầm ngắm" của cơ quan quản lý:

- Phòng, chống dịch bệnh động vật (bao gồm cả thủy sản).

- Kiểm dịch động vật và các sản phẩm từ động vật.

- Kiểm soát giết mổ trên cạn; sơ chế, chế biến và vệ sinh thú y.

- Quản lý thuốc thú y và nguyên liệu sản xuất.

- Hoạt động hành nghề thú y chuyên nghiệp.

Việc duy trì nguyên tắc mức phạt tiền của tổ chức bằng 02 lần cá nhân (tối đa 100 triệu đồng) tạo ra áp lực tuân thủ rất lớn đối với các đơn vị sự nghiệp và tổ chức kinh tế. Đối với các đơn vị này, việc vi phạm không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn kéo theo rủi ro về uy tín thương hiệu và trách nhiệm giải trình trước cơ quan chủ quản.

3. Hệ thống hình thức xử phạt và Biện pháp khắc phục hậu quả

Cơ chế chế tài theo Nghị định mới không chỉ dừng lại ở phạt tiền mà tập trung vào việc triệt tiêu động cơ vi phạm và khôi phục trạng thái an toàn dịch bệnh.

Lưu ý về rủi ro tài chính từ cơ chế xác định "Số lợi bất hợp pháp": Tại Khoản 5, Điều 3 quy định công thức tính số lợi dựa trên doanh thu trừ đi chi phí trực tiếp cấu thành hàng hóa. Nội dung này phải đặc biệt lưu ý: Nếu chủ thể vi phạm không cung cấp đủ hồ sơ, chứng từ chứng minh tính hợp pháp của các chi phí trực tiếp, cơ quan chức năng có quyền thu hồi toàn bộ số tiền thu được từ việc tiêu thụ hàng hóa. Đây là một rủi ro tài chính "khổng lồ" có thể vượt xa mức phạt tiền tối đa 100 triệu đồng.

- Công thức xác định cụ thể:

Số lợi bất hợp pháp = (Số lượng hoặc khối lượng hàng hóa đã chuyển nhượng, tiêu thụ) x (Đơn giá hàng hóa, dịch vụ) - (Chi phí trực tiếp cấu thành hàng hóa hoặc dịch vụ)

- Các căn cứ xác định thành phần:

+ Số lượng hàng hóa: Xác định dựa trên sự kê khai của đối tượng vi phạm và kết quả kiểm tra, xác minh của người có thẩm quyền xử phạt.

+ Đơn giá: Dựa trên hồ sơ, chứng từ của đối tượng vi phạm. Trường hợp không có chứng từ, đơn giá sẽ được tính theo giá thị trường của hàng hóa, dịch vụ tương tự tại thời điểm phát hiện vi phạm.

+ Trường hợp đặc biệt: Nếu không thể xác định được số lượng, khối lượng hoặc đơn giá thì số lợi bất hợp pháp được tính là toàn bộ số tiền thu được từ việc chuyển nhượng, tiêu thụ, tẩu tán hoặc tiêu hủy trái quy định

4. Phòng, chống dịch bệnh động vật

Nghị định 204 siết chặt trách nhiệm của chủ vật nuôi và cơ sở chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản. Điểm mới đáng chú ý là sự xuất hiện của các chế tài nghiêm khắc đối với lĩnh vực thủy sản – một trụ cột kinh tế của Việt Nam.

- Môi trường & Dịch bệnh: Vứt xác động vật mắc bệnh ra môi trường bị phạt từ 5.000.000đ - 6.000.000đ (Khoản 6, Điều 6).

- Chăn nuôi chó, mèo: Lỗi không đeo rọ mõm hoặc không tiêm phòng Dại bị phạt từ 1.000.000đ - 2.000.000đ (Khoản 2, Điều 8).

- Lĩnh vực Thủy sản: Hành vi thả bổ sung động vật thủy sản mẫn cảm vào vùng đang công bố dịch bị phạt từ 700.000đ - 1.500.000đ (Khoản 1, Điều 10). Việc dùng giống thủy sản mang mầm bệnh thuộc danh mục phải công bố dịch sẽ bị buộc tiêu hủy toàn bộ (Khoản 4, Điều 10).

Biện pháp buộc tiêu hủy mang tính răn đe tuyệt đối. Đối với các trang trại thủy sản hoặc chăn nuôi quy mô lớn, việc tiêu hủy không chỉ làm mất vốn đầu tư mà còn phá vỡ chuỗi cung ứng hàng hóa cho các hợp đồng xuất khẩu đã ký kết, dẫn đến nguy cơ phá sản dây chuyền.

5. Kiểm soát giết mổ và vệ sinh thú y

Nghị định 204 xác định các hành vi gian lận trong giết mổ là vi phạm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe giống nòi và an ninh thực phẩm, đây là biện pháp bảo vệ an toàn từ gốc

- Giết mổ tại địa điểm trái phép: Phạt từ 6.000.000đ - 8.000.000đ (Khoản 6, Điều 22).

- Sử dụng thuốc an thần trái quy định: Phạt từ 40.000.000đ - 50.000.000đ (Khoản 10, Điều 22).

- Sử dụng chất cấm trong chăn nuôi/giết mổ: Mức phạt lên tới 50.000.000đ đối với cá nhân (100.000.000đ đối với tổ chức).

Điểm thực sự lưu ý đối với doanh nghiệp không phải là số tiền phạt 50 triệu đồng, mà là hình thức Đình chỉ hoạt động từ 03 - 06 tháng (Khoản 11, Điều 22). Đối với một lò mổ công nghiệp hoặc cơ sở chế biến, việc ngừng hoạt động 6 tháng đồng nghĩa với việc mất khách hàng vào tay đối thủ, hư hỏng hệ thống máy móc và chấm dứt dòng tiền vận hành – một rủi ro mang tính "tử huyệt". Do đó, tuân thủ phải đặt lên hàng đầu.

6. Quản lý Thuốc thú y và hành nghề

Để ngăn chặn tình trạng sử dụng thuốc thú y vô tội vạ, Nghị định đưa ra các quy định khắt khe về danh mục lưu hành và chứng chỉ chuyên môn nhằm siết chặt tiêu chuẩn chuyên môn. Cụ thể:

- Sai phạm về thuốc: Sản xuất thuốc thú y chứa chất cấm bị phạt đến 100.000.000đ (với tổ chức). Nhập khẩu sản phẩm động vật/thuốc thú y hết hạn sử dụng sẽ bị buộc tái xuất hoặc tiêu hủy ngay lập tức (Điều 17).

- Nhãn mác: Hành vi ghi nhãn đạt chuẩn GMP giả mạo khi chưa được cấp phép bị phạt tới 6.000.000đ và buộc thu hồi toàn bộ sản phẩm để ghi nhãn lại (Điều 38).

- Hành nghề thú y: Việc thuê, mượn Chứng chỉ hành nghề bị phạt từ 5.000.000đ - 6.000.000đ (Khoản 2, Điều 39).

Các vi phạm liên quan đến chất cấm (Khoản 3, Điều 40) sẽ dẫn đến việc tước Chứng chỉ hành nghề từ 03 - 06 tháng. Đây là "vết" trong hồ sơ chuyên môn, khiến người hành nghề có thể mất uy tín và gặp khó khăn cực lớn khi thực hiện các thủ tục gia hạn hoặc cấp mới chứng chỉ sau này.

7. Phân định thẩm quyền

Để đảm bảo hiệu quả thực thi, đặc biệt là ngăn chặn thẩm lậu bệnh dịch qua biên giới, Nghị định 204 phân định thẩm quyền cực kỳ chi tiết tại Điều 48, nội dung này thể hiện cơ chế phối hợp đa tầng:

- Lực lượng Công an: Có quyền xử lý trực tiếp các hành vi liên quan đến thuốc an thần và chất cấm (do tính chất nguy hại cho xã hội).

- Biên phòng và Hải quan: Đóng vai trò là chốt chặn quan trọng nhất tại cửa khẩu, có thẩm quyền xử lý các vi phạm về kiểm dịch nhập khẩu (Điều 16) và các hành vi tạm nhập tái xuất, quá cảnh trái phép.

- Thanh tra chuyên ngành: Giữ vai trò nòng cốt trong việc kiểm tra các tiêu chuẩn kỹ thuật tại cơ sở sản xuất và hành nghề.

Sự phân định này giúp loại bỏ tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, đồng thời tạo ra mạng lưới giám sát chặt chẽ từ cửa khẩu vào nội địa, từ trại nuôi đến bàn ăn.

8. Điều khoản chuyển tiếp và lộ trình tuân thủ

Nghị định 204/2026/NĐ-CP thiết lập lộ trình chuyển tiếp minh bạch (Điều 51):

- Vi phạm đã kết thúc trước ngày 01/08/2026: Áp dụng Nghị định 90/2017/NĐ-CP.

- Vi phạm xảy ra trước nhưng đang tiếp diễn sau ngày 01/08/2026: Áp dụng mức phạt và chế tài mới của Nghị định 204/2026/NĐ-CP.

Ngày nay, quản lý dựa trên dữ liệu và tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, các cá nhân và tổ chức trong ngành thú y cần chuyển dịch từ tư duy "đối phó" sang tư duy "tuân thủ chủ động". Việc rà soát lại hệ thống chứng chỉ, quy trình kiểm soát thuốc và chất cấm không chỉ là để tránh các mức phạt tăng cao, mà còn là cách duy nhất để tồn tại bền vững trong một thị trường nông nghiệp ngày càng minh bạch.